کانون پژوهشهای ایرانشناسی

| RSS

تاریخ خُنیا و رامشگری در ایران _ پژوهش بهرام روشن ضمیر

این جستار در بهار سال گذشته نگاشته شده و تا امروز در چندین نشریه کاغذی و الکترونیکی در درون و برون کشور به چاپ رسیده است.

دوران ساسانی، دوران شکوه و برجستگی و درخشش هنر موسیقی _و دیگر هنرهای_ ایران زمین است و جالب اینکه اگر در برخی موارد بیننده نزول در درازای ۴۳۰ سال شاهنشاهی ساسانی هستیم، در زمینه هنر یک روند رو به رشد و صعودی را میبینیم. و در پایان دوره ساسانی یعنی در زمان خسرو پرویز است که بیننده طلایی ترین زمان در درازای تاریخ ایران را در هنر موسیقی هستیم. نوشتن درباره موسیقی در دوران ساسانی به یک کتاب و دست کم یک مقاله مستقل نیاز دارد.

ساسانیان یک دبیره (خط) به نام "ویسپ دبیره" ویژه خنیا داشتند و آموزش خنیا و آوازخوانی برای طبقات بالای جامعه همگانی و لازم بود. اردشیر بابکان قهرمان دلاور ایرانی که از حیث محبوبیت در میان مردم به رده کوروش و داریوش رسید، خود نوازنده تار و آوازخوانی خوش صدا بود. اما گویا در میانه دوران ساسانی، تحمل سختی های جنگهای پایان ناپذیر با دشمنان شرقی و غربی از یک سو و تزریق دین و باورهای بیگانه (مانویت، بودایی، مسیحیت و طریقه گنوسی) به درون کشور، آرام آرام فرهنگ کشور تغییر کرده و از شادی و دنیا گرایی که لازمه زندگی آریایی ها بوده است میکاهد. در این زمان بهرام گور که همانند بسیاری از شاهان باستانی ایران، خود اهل ساز و آواز بود به روی کار آمده و با استخدام هزاران نوازنده و رامشگر و همچنین آوردن کولی ها از هند به ایران، نوای آهنگ و آواز در همه شهرهای ایران را بلند کرده و سوگواری و غم پروری را غدغن اعلام میکند.

دنباله نوشتار............Read more | نوشته شده از سوی بهرام روشن ضمیر | در 87/03/26 |

اتهام زن ستیزی در شاهنامه _ پژوهش بهرام روشن ضمیر

این جستار به مناسبت همایش بزرگ فردوسی در سال 86 در هفته نامه امرداد به چاپ رسیده.

«تئودور نولدكه» که به داشتن نگاهی منفی درباره ایران شهره است، درباره «زن» در شاهنامه چنین مینویسد: «در شاهنامه زنان نقش فعالی ايفا نمي‌كنند، تنها هنگامی ظاهر مي‌شوند كه هوس يا عشقی در ميان باشد».

برای بررسی دیدگاه نولدکه نخست باید ببینیم که او شاهنامه را با چه چیزی مقایسه میکند و بدین نتیجه میرسد؟ شاهنامه نه یک قصه پردازی بلکه گزارشی از ایران باستان است. حال باید دید که انتظار ما از دوران باستان چیست؟ اگر فردوسی را روایتگر دوران باستان بدانیم، آیا از او انتظار داریم که دوران پدرسالاری _از 5 هزار سال پیش تا امروز_ را نادیده گرفته و نقش های پررنگ جامعه را به زنان بدهد تا از سوی پژوهشگران امروز به زن ستیزی متهم نشود؟! اما بیایید فرض کنیم که نولدکه جزو آن دسته بوده که شاهنامه را قصه پردازی خود فردوسی میدانسته است. در این صورت نیز تفاوتی نمیکند. فردوسی در هزار سال پیش میزیست. در عصری که نه فقط در ایران، بلکه در همه جهان نقش های بیرون از خانه ویژه مردان بود. آیا نولدکه شاهنامه را با «ایلیاد و اودیسه» اثر هومر میسنجد؟ آیا در دو اثر هومر، زنان نقشی پررنگ تر از شاهنامه فردوسی دارند؟! یا شاید نولدکه شاهنامه را با آثار برجسته ادبی اروپای نوین _پس از رنسانس_ سنجیده است. در عصری که با افول قدرت کلیسا، نویسندگان به آزادی اندیشه و بیان میرسند. مشکل اینجاست که در آثار پرتعداد شاعرانی چون «ویلیام شکسپیر» و داستانسرایانی چون «ویکتور هوگو» و «چارلز دیکنز» و ... که چند سده دیرتر از فردوسی و پس از پیروزی جنبش های آزادی گرایانه اروپا دست به قلم شده اند، نیز زنان را در فضاهایی بیرون از «هوس» و «عشق» نمی یابیم. البته که اتهامی به اینها نیز وارد نیست. چراکه عصر، عصر مردسالاری است و کسی که دست به قلم میگیرد، چه بخواهد تاریخ بنویسد و یا قصه و رمان، باید آنچه که از گذشته شنیده و آنچه که امروز میبیند را بنویسد.

دنباله نوشتار............Read more | نوشته شده از سوی بهرام روشن ضمیر | در 87/03/19 |

شاهنامه و میراث ناسیونالیسم _ پژوهش بهرام روشن ضمیر

این جستار به مناسبت همایش بزرگ فردوسی در سال 86 در هفته نامه امرداد به چاپ رسیده.

امروز بیش از 500 سال است که پیشزمینه آرمان فردوسی یعنی «تشکیل کشور یکپارچه ایران» محقق شده است، و ما همچنان شاهنامه را میخوانیم و لذت میبریم و درود میفرستیم به روان فردوسی. و گاهی هم لعنتی به دیگران. درحالیکه فردوسی نه خواستار درود ما به او بود و نه لعنت ما به دیگران. فردوسی شاهنامه را سرود تا ملت گرایی زنده بماند. او بنیانگذار ناسیونالیسم ایرانی نیز نیست. ایرانیان از آغاز ناسیونالیست بودند. اوستا، کتیبه های هخامنشی و استوره ملی ایرانیان شامل اندیشه های کاملا شفافی در این مورد هستند. ساسانیان نیز الگویی پیشرفته تر از گذشتگان و حتا آیندگان خود ایجاد کردند. و فردوسی با گردآوری همه بزرگی ها، یک سند تمام عیار از ناسیونالیسم به جا گذارد. با این همه سردبیر یکی از سرشناسترین روزنامه ها _روزنامه شرق_ در سرمقاله خود ناسیونالیسم را اختراع اروپاییها! آنهم در سده 19! میداند و دیگر نویسنده نامی، ناسیونالیسم ایرانی را یکی از ابزار استعماری! غرب با هدف استثمار ملت های منطقه معرفی میکند!.

دنباله نوشتار............Read more | نوشته شده از سوی بهرام روشن ضمیر | در 87/03/12 |

جشن خوردادگان - پژوهش یاسمین آريانا

"اهورَه‌مزدا به سِـپیتمان زرتــشـت گفت: من یاری و رستگاری و رامش و بهروزی خـورداد را برای مردمان اَشـَوَن بیافریدم... کسی که در میان امشاسپندان، او را بستاید، بدان مانـَد که امشاسپندان بهمن و اَردیبهشت و شهریور و سپندارمذ و خورداد و اَمرداد را ستوده باشد."

خرداد يشت – بند 1

_{مي‌دانيم كه ايرانيان از ديرباز ، چهار آخشيچ(عنصر) «آب» و «آتش» و «باد» و «خاك» را پاك دانسته و در گرامي‌داشت هريك يشت‌ها و جشنهاي گوناگون داشته‌اند.
خردادگان، در گروه «جشنهاي آب» جاي مي‌گيرد و به مانند بسياري از جشنهای کهن سرزمينمان، نزديکی روان ايرانيان با پرهام (طبيعت) را نمايان می‌سازد.
در گاهشمار ايرانيان باستان و زرتشتيان امروز، هر يك از 30 روز ماه، با نامی ويژه شناخته شده و هنگام همنام شدن روز و ماه، از ديرباز جشن‌هايي در اين سرزمين برپا مي‌شده‌اند. روز ششم از هر ماه به نام ششمين امشاسپند، "خورداد" يا "خرداد" خوانده مي‌شود و روز ششم خرداد، به خاطر هم‌نام شدن روز و ماه جشني برپا مي‌شود به نام "خردادگان". با 31 روزه شدن 6 ماه نخست سال در گاه‌شمار خيامي، امروزه اين جشن به روز چهارم خرداد، جابه‌جا شده است..}

دنباله نوشتار............Read more | نوشته شده از سوی یاسمین آریانا | در 87/03/04 |

کانون پژوهشهای ایرانشناسی

pctfx3.3

Sunset Template