دست از طلب ندارم تا کام من برآيد

يا تن رسد به جانان يا جان ز تن برآيد

بگشای تربتم را بعد از وفات و بنگر

کز آتش درونم دود از کفن برآيد

بنمای رخ که خلقی واله شوند و حيران

بگشای لب که فرياد از مرد و زن برآيد

جان بر لب است و حسرت در دل که از لبانش

نگرفته هيچ کامی جان از بدن برآيد

خود کام تنگدستان کی زان دهن برآيد

گويند ذکر خيرش در خيل عشقبازان

هر جا که نام حافظ در انجمن برآي

دست به کاری زنم که غصه سر آيد

خلوت دل نيست جای صحبت اضداد

ديو چو بيرون رود فرشته درآيد

صحبت حکام ظلمت شب يلداست

نور ز خورشيد جوی تا که برآيد

بر در ارباب بی‌مروت دنيا

چند نشينی که خواجه کی به درآيد

ترک گدايی مکن که گنج بيابی

از نظر ره رویی که در گذر آيد

صالح و طالح متاع خويش نمودند

تا که قبول افتد و که در نظر آيد

بلبل عاشق تو عمر خواه که آخر

باغ شود سبز و شاخ گل به بر آيد

غفلت حافظ در اين سرا چه عجب نيست

هر که به ميخانه رفت بی‌خبر آيد

به فرخندگی شب یلدا یا چله، چهل شاهغزل گزیده حافظ از سوی تارنگار پژوهش ایرانشناسی افراز به شما پیشکش میشود. امید که در این شب دراز فرصت کنیم سری به گنجینه ادب پارسی به ویژه دیوان "حافظ مهر" بزنیم. تضمین میکنم که از خواندن این 40 غزل بیادماندنی لذت خواهید برد. یلدایتان روشن و گرم باد.

به دلیل محدودیت حجمی بلاگفا در دو بخش پیشکش میگردد.

واحد پژوهش ايرانشناسي گروه تاريخ افراز در پاييز امسال اقدام به برگزاري نشست هايي براي آشنايي با زبان و خط هاي باستاني ايران كرد.

در نشست يكم مباحث كلي درباره زبانها و زبانشناسي و خانواده زبانهاي جهان مطرح شد.

همچنانكه ميدانيم بزرگترين خانواده زبانهاي جهان،‌ زبانهاي هندو اروپايي و يا آريايي است. خانواده اي كه امروزه در هر 5 قاره پراكنده شده و چه از نظر پراكندگي در ميان كشورها و قاره ها و چه از نظر جمعيت سخنوران (متكلمين) بزرگترين خانواده است.

همه اروپا در چيرگي زبانهاي اروپايي است كه شاخه از زبانهاي آريايي به شمار مي آيد. در آسيا زبانهاي هندي و ايراني ميليونها سخنور دارند و به دليل استعمار دولت هاي اروپايي در چند سده گذشته،‌ همه قاره آمريكا و اقيانوسيه و همچنين بخش بزرگي از آفريقا به زير چيرگي زبان هاي اروپايي رفته است.

مهمترين نوشتارهاي تاريخي دوران باستان به زبان يوناني و سپس لاتين هستند كه آريايي اند. بخش بزرگي از آگاهي هاي ما از شرق باستان از راه آثار مكتوب زبان هاي هندي و ايراني بدست مي آيد و آثار به جاي مانده از زبان هاي ناآريايي مانند سومري و آشوري و بابلي و ايلامي و مصري خيلي زياد نيستند. در دوران پس از اسلام بيشتر نوشتارهاي علمي و تاريخي و جغرافيايي مسلمانان به عربي بود و فارسي در رده دوم قرار ميگيرد. با اينحال دوران زرين عربي كوتاه بود و در پايان قرون وسطاي اروپا،‌ با خاموش شدن شعله مسلمانان، مسيحيان حجمي بزرگ از آثار مكتوب را به زبانهاي اروپايي (كه آريايي اند) آفريدند. و به ويژه پس از انقلاب صنعتي در غرب،‌ همه حجم دانش در همه حوزه ها و رشته ها_كه به سال به سال چند برابر ميشد_ به چند زبان اروپايي (انگليسي،‌ فرانسوي،‌ آلماني و ايتاليايي، هلندي و تا اندازه اي روسي) نگاشته شد. به گونه اي كه امروز ميراث مكتوب يكي از زبان هاي مطرح اروپايي (فرانسه يا انگليسي يا آلماني مدرن با 300- 400 سال كهنگي) شايد بيش از همه ميراث مكتوب همه زبانهاي غير اروپايي در درازاي تاريخ بشر باشد.

حال با اين توصيفات،‌ لازم است كه همه مردم جهان نگاهي بسيار جدي به شناخت زبان هاي آريايي و ريشه ها و پيوندهاي ميان آنان داشته باشند.

شمارگان در همه زبانهاي آريايي تقريبا يكي اند،‌ منتها به گويش و لهجه و نگارشي گونه گون. براي نمونه "دو" در هندي و فارسي و فرانسوي و ايتاليايي و لاتين يكسان است. "سه" در انگليسي و اوستايي يكي است (Three). چهار در ميان زبانهاي ايراني و هندي يكي بوده و با تبديل چ به ك در زبانهاي رومانس (كواتر) و چ به ف در زبانهاي ژرمنيك (فور، فيه ر) واژه همسان ميگردد. "پنج" در ميان زبانهاي ايراني و هندي و لاتين بسيار نزديك است (پنتا). عدد "شش" نيز در ميان زبانهاي ايراني و هندي يكسان است و در زبانهاي اروپايي به شكل سيكس يا سيز يا زكس در آمده. "هفت" در زبانهاي ايراني داراي ه است. شكل هندي آن سپت است كه بدون كمترين تغيير در لاتين و ايتاليايي به كار رفته و با تغييراتي به شكل سون و زون به زبانهاي ديگر رفته است. هشت نيز بسيار نزديك به ايت انگليسي و آخت آلماني است. شماره 9 نزديك ترين شمارگان در ميان زبانهاي آريايي است. در زبانهاي ايراني و هندي تقريبا يكسان بوده و در زبانهاي اروپايي به شكل ناين،‌ نوين، نوف و نوو درآمده است. 10 نيز در ميان هنديان دس است. و ميدانيم كه در لاتين و ايتاليايي و فرانسه 10 همين گونه است!!.

مژده وصل تو کو کز سر جان برخيزم

طاير قدسم و از دام جهان برخيزم

 به ولای تو که گر بنده خويشم خوانی

از سر خواجگی کون و مکان برخيزم

 يا رب از ابر هدايت برسان بارانی

پيشتر زان که چو گردی ز ميان برخيزم

 بر سر تربت من با می و مطرب بنشين

تا به بويت ز لحد رقص کنان برخيزم

 خيز و بالا بنما ای بت شيرين حرکات

کز سر جان و جهان دست فشان برخيزم

 گر چه پيرم تو شبی تنگ در آغوشم کش

تا سحرگه ز کنار تو جوان برخيزم

 روز مرگم نفسی مهلت ديدار بده