شناخت اساطیر ایران: جان هینلز

اسطوره بیان نمادین: ابولقاسم اسماعیل پور

افسانه اسطوره : نجف دریابندری

جهان اسطوره شناسی: جلال ستاری

رویکردهای علمی به اسطوره شناسی: مهوش واحد دوست

اسطوره های ایرانی: وستا سرخوش کرتیس. ترجمه عباس مخبر

اسطوره هاس بابل و ایران باستان

مانی و سنت مانوی: فرانسوا دکره

عناصر ایرانی در کیش مانوی:پرودس اوکتور شروو

مانی و دین او

سرودهای روشنایی: ابولقاسم اسماعیل پور

هنر مانوی: کلیم کایت

اسطوره اهل حق: ایرج بهرامی

اسطوره آفرینش در آیین مانی. ابولقاسم اسماعیل پور

• استوره آفرینش اصولا به صورت مجموعه ای بهم پیوسته به استوره فرجام جهان میپیوندد. در زمانی کرانمند آفرینش مادی آغاز میشود، آنگاه در مدت زمانی رخدادهایی رخ میدهد و سپس جهان با استوره دیگری پایان میپذیرد. در این میان آنچه پررنگتر است، نبرد میان راستی و دروغ، خیر و شر، شیطان و خدا یا خدایان است. در استوره های آفرینش جهان با تقابل این دو آغاز میشود و پایان جهان نیز اغلب با پیروزی نیکی همراه خواهد بود. در آیین زرتشت نیزاین دو بسیار پررنگ هستند. تا آنجا که از شمایل مادی درآمده و تبدیل به دو نیرو میشوند و در روان انسان با هم به رقابت میپردازند.. انگره مینیو و سپنتا مینیو درون ما در تقابل با همند و پیروزی هریک است که کامیابی یا شکست را برایمان پیش میآورد.

• در نخستین گام آفرینش، پس از ایجاد یک زمان کرانمند، اورمزد شش پیش نمونه از اجزاء اصلی آفرینش را میسازد. پیش نمونه های آسمان، آب، زمین، گیاه ، جانور، انسان. فرنود استوره از پیش نمونه ها چیست؟ برای جهان بنیادی قائل است و سرچشمه ای که تکوین مییابد و در آغازبه صورتی کلی، تکوین نیافته و غیر تخصصی آفرینش یافته. آفرینش نه در یک مرحله که روندی تدریجی دارد.

• اورمزد خود پس از آغاز حمله، دوران عمر کیومرس را به سی سال کاهش میدهد. و نیز او را به خواب می برد. مجال درگیری میان کیومرس و اهریمن نمی افتد. چرا؟ چرا انسان نباید در ابتدا با اهریمن درافتد؟ در حالی که ایزدان و امشاسپندان و نیزتمام عناصر طبیعی در مبارزه با اهریمن، به یاری اورمزد برخواسته اند. چرا کیومرس به خواب میرود؟ آیا خویشکاری _وظیفه _ دیگری دارد که به پسین تر موکول شده؟ آیا ا ورمزد دراین مرحله نمیخواهد که کیومرس با پلیدی اهریمن روبرو شود؟ آیا گوهری هست که باید همچنان نیک باقی بماند . آنگاه که فرزندان کیومرس از نطفه او زاده شدند به آنها انتقال یابد بدون اینکه با رویارویی با اهریمن از پاکی آن کاسته شده باشد؟ در استوره کیومرس که از خواب برمیخیزد. بدون ملاقاتی با اهریمن ، تنها جهان را تیره میبیند. زمین تیره و پر جنبش شده. در لحظه میمیرد. در این جهان آشفته، از بدن کیومرس فلزات شروع به تشکیل میکنند. چرا استوره برای تشکیل فلزات اهمیت این چنینی قائل شده. آیا استوره ریشه از عصر فلز نمیتواند داشته باشد؟

• زمانی که درباره پیش از تاریخ سخن میگوییم اغلب آن را به دوران زمانی خاصی با ویژگیهای کلی در سراسر زمین، نسبت میدهیم. اما باید گفت در اینجا نیزمانند دورانهای پس از تاریخ، البته بر پایه داده های باستان شناسی، رد پای پاره ای از دورانهای پیش از تاریخ را میتوان درهر سرزمین یافت. در این نوشتار برآنیم تا ببینم در آن دوران که از آن به عنوان دوران های سنگ و فلز_ پیش از تاریخ_ یاد میکنیم در آسیای میانه و بویژه نواحی ایران چه میگذشته است.

• · به طور کلی در فاصله میان 12000سال پیش تا 2000 پیش از میلاد، مجموعه ای از دو دوران عمده سنگ و فلز_که هریک نیز به دورانهای کهن، میانی و نو تقسیم شوند_ را داشته ایم. ویژگی نام گذاری این دورانها بر اساس عمده ماده ای است که انسان برای ابزار سازی استفاده میکند. اما مثلا در دوران سنگ نیز از فلز به مقدار کمتری استفاده میشود. مثلا دورانی از تاریخ فلات ایران که درباره آن صحبت خواهیم کرد را به نام دوران نوسنگی مس میخوانیم که دورانی است در 7000سال پیش، که در دوران نو سنگی قرار دارد، اما دورانی است که ادوات مسی در بقایای آن به دست آمده.

• · تعاریف ما در دورانهای پیش از پیدایش خط ، منحصرا به یافته های باستانشناسی برمیگردد و در این میان صنایع دستی به ویژه سفالینه ها نقش بسیار مهمی دارند. در نبود خط، نگاره وسیله ای برای تبادلات فرهنگی است. بنابراین این برداشت صرفا به این سبب که ما منبع دیگری نداریم نیست. بلکه بدان سبب است که خود مردمان کهن نیز از سفالینه های خود به عنوان منابعی برای تبادلات میراث فرهنگی خویش استفاده میکردند. برای بررسی بسیاری تمدنها اثر سفال حتا تا سده ها پس از پیدایش خط نیز ارزش خود را نگه میدارد_ به همین ترتیب مثلا برای نواحی شمال شرقی ایران بر اساس این نوع شواهد، سه سنت عمده فرهنگی بیان میشود. در شمال کویر، تمدنی با سفالهای گلی غلیظ قرمز رنگ، با نقوش سیاه و قهوه ای، در ناحیه گرگان تا کاشان دیده میشود. در مقابل آن سفالهای نخودی قرار دارد که فرهنگی را در تمام بخشهای جنوبی زاگرس شامل میشده. سنت سفالهای نخودی با نوارهای منظم دو رنگ، سومین ناحیه است که در تمامی مناطق مرکزی و شمال بلوچستان رواج داشته. در آغاز یکی دو سده نخست هزاره سوم پیش از میلاد، در اندازه مراکز هر ناحیه گسترشهایی پدید آمد که آنها را مجموعا به آغاز شهر نشینی نسبت میدهند.

استوره شناسی نشست 1 : تعریف استوره :

هیستوری (Historya) واژه ای یونانی و لاتینی به معنای سرگذشت و آگاهی و تاریخ است.و از آنجا که در بسیاری تلفظها "ه" در ابتدای کلمه به صورت "ا" تلفظ میشود احتمالا استوری (Story) در زبان انگلیسی از همین واژه ریشه شده.

کلمه استوری (Story) در ادبیات انگلیسی به معنی سرگذشت یا داستان تاریخی و حقیقی است. البته در ادبیات انگلیسی واژه های تخصصی برای استوره ملتها، واژه های میث (Myth) و لجند (Legend) هستند. به طور خلاصه در ادبیات انگلیسی به داستان منطقی بر مبنای واقعیت : استوری (Story)، وبه استوره ملتها که اگرچه در ظاهر رویایی است اما بر مبنای واقعیت است، میث (Myth) و لجند (Legend) میگویند. بر همین پایه دانشی که به بررسی استوره ملل میپردازد را میتولوژی مینامند که ما معادل آن را در فارسی استوره شناسی به کار میبریم.