Le plus grand souvenir de nos ancêtres

Le NOWRUZ, qui se trouve au debout du printemps.
Le mot lui-même ça veut dire, LE NOUVEAU JOUR, Et peut être c’est pour ça qu’on l’admire si beaucoup.
Car C’est au même temps une grande fête de la nouvelle année, une nostalgie des prédécesseurs et aussi notre enfance Et, le commencement de la plus belle saison de l’année ; le printemps_20 mars, l’équinoxe du printemps _.
Il semble que la nature est heureuse car elle fait metamorphosis. Alors, ça nous donne l’impression que nous et la nature sommes en train de célébrer ensemble, ... See More
Pour une nouvelle vision de la vie, la nature et nos espoirs....

Joyeuse printemps joyeuse NOWRUZ à tout le monde

برای سخن درباره استوره های میانرودان یا بین النهرین باستان، نخست باید تقسیم بندی داشته باشیم که اصولا فرنود از میانرودان باستان چه سرزمین یا تمدنهایی است. نخستین تمدن مهم میانرودان بیشک تمدن سومر است. تمدنی کهن که اطلاعات درباره آن کامل نیست. اما پیشینه آن را تا حدود 5000 سال پیش نیز بر میشمرند. پس از آن ما با جایگزینی اقوام آشوری و سپس بابلی در این ناحیه روبرو هستیم و در نهایت ایلامیها حدود 1100 پیش از میلاد به این سرزمین دست می یابند.

از استوره های معروف سومری، گیلگمش، طولانی ترین استوره به جامانده از میانرودان باستان است. گیلگمش پادشاه نیمه خدای اوروک به دنبال معنای زندگی جاودانه است. در میانه داستان او به یک بازمانده از توفانی بزرگ بر میخورد. این توفان مانند تمام نمونه های توفانی به سبب مجازات انسانها برپاشده است...

بیشتر قسمتهای حماسه گیلگمش در ویرانه های معبد نبو در نینوا و کتابخانه آشور یافت شده است.

تقریبا به طور قطع میدانیم که گیلگمش در دوران سلسله نخست، حدود2600 پیش از میلاد یکی از فرمانروایان اوروک بوده است. گیلگمش پادشاه نیمه خدای اوروک به دنبال معنای زندگی جاودانه است. در میانه داستان او به یک بازمانده از طوفانی بزرگ بر میخورد. این طوفان مانند تمام نمونه های طوفانی به سبب مجازات انسانها برپاشده است. میبینیم که در استوره میانرودانی وارون بیشتر استوره ها، آفرینش همچنان خدایی باقی میماند. یعنی در استوره های پیشین آفرینش یا کاملا بر مبنای انسان بود و آفرینش مادی و یا از مبنایی خدایی آغاز میشد اما به انسان میرسید و از نیمه ها استوره به سوی آفرینش مادی تر میرفت اما در اینجا اینطور نیست نقش خدایان بسیار پررنگتر است. باز هم دو مبنای خیر و شر دارند اما وارون استوره هایی مانند استوره مانی و نیز زرتشت، به انسان نمیانجامد. ونیز این، قلمرو خوبی نیست ، که به انسان نزدیک تر است و انسان به یاری او میشتابد. اصولا اینگونه ارزش گذاری خیلی دیده نمیشود.

• مانی، یبامبر نقاش، در جوانی با ندایی که خود از سوی پدر بزرگی _ آفریدگار- میداند به سوی خاور ره توشه میبندد. از آنجا به دربار ساسانیان راه مییابد سپس تا خاور، ترفان و مرز چین میرود و در نهایت در زندان ساسانیان چشم از جهان فرو میبندد. مانی شاید نخستین پیامبری است که دست کم به ادعای خود خود دست به قلم میبرد و گفته ها و آموزه های آیینش را مینگارد.

• مانی برای نور و ظلمت ازلیتی  ذاتی قایل است. یعنی در ابتدای زمان دو دنیای جدا از هم نور و تاریکی، وحود دارند. این دیدگاه بسیار به دیدگاه زرتشتی نزدیک است. دو اقلیم در برابر هم و هر دو دارای شهریاری جدا. شهریار تاریکی در اینجا هم اهریمن است اما شهریار روشنایی به جای اهورامزدا، زروان است. هدف نهایی جهان از دید مانی، جدایی دوباره تاریکی و نیکی از هم، و نه مانند بیشتر استوره ها نابودی همیشگی بدی، است. بدی نابود شدنی نیست تنها باید تلاش کرد مرز آن را از نیکی جدا کرد تا نیکی راستی نی اش را باز یابد.

• روشن شدن معنی" تکه های نور"، عرفان مانوی را رقم میزند. حقیقتی گمشده در میان تمام آفریده ها هست. حقیقتی ناب که به سبب اختلاط  میان جهان تاریکی و روشنایی به این صورت در آمده. این گوهر حتا در میان آفریده هایی که منشا نیکی هم به آنها نسبت داده نمیشود وجود دارد. مثلا ستارگان از نورهایی هستند آلوده و ماه و خورشید از نورهایی که هنوز به تمامی آلوده نشده اند.البته در آیین مانی اصولا برای آفریده ها منشا نیکی تصور نمیشود. اصل آفرینش مادی در دید مانوی بد است. این دیدگاه تا جایی پیش میرود که تا انسان_ در شکل مادی اش _ از منشا تاریکی ها یعنی دیوها زاده میشود. و وحدت وجودی این پاره ها یعنی گرد هم آمدن دوباره تمامی این تکه پاره های پراکنده نور، این مهمترین خویشکاری انسان در زندگی و زمین است.

• بهمن یکی دیگر از ایزدان است که به نظر میرسد کاملا ازآیین زرتشتی وام گرفته شده و خویشکاری یافته باشد. بهمن که در آیین زرتشتی نماد اندیشه نیک است اینجا پنج اندام دارد به نماد پنج نیروی مغز انسان: خرد، ذهن، هوش، اندیشه و فهم. بهمان نسبت که تن آدمی سرچشمه ای از تاریکی و بدی دارد، نیروهای ذهنی او ایزدی و نیک هستند.

شناخت اساطیر ایران: جان هینلز

اسطوره بیان نمادین: ابولقاسم اسماعیل پور

افسانه اسطوره : نجف دریابندری

جهان اسطوره شناسی: جلال ستاری

رویکردهای علمی به اسطوره شناسی: مهوش واحد دوست

اسطوره های ایرانی: وستا سرخوش کرتیس. ترجمه عباس مخبر

اسطوره هاس بابل و ایران باستان

مانی و سنت مانوی: فرانسوا دکره

عناصر ایرانی در کیش مانوی:پرودس اوکتور شروو

مانی و دین او

سرودهای روشنایی: ابولقاسم اسماعیل پور

هنر مانوی: کلیم کایت

اسطوره اهل حق: ایرج بهرامی

اسطوره آفرینش در آیین مانی. ابولقاسم اسماعیل پور

• استوره آفرینش اصولا به صورت مجموعه ای بهم پیوسته به استوره فرجام جهان میپیوندد. در زمانی کرانمند آفرینش مادی آغاز میشود، آنگاه در مدت زمانی رخدادهایی رخ میدهد و سپس جهان با استوره دیگری پایان میپذیرد. در این میان آنچه پررنگتر است، نبرد میان راستی و دروغ، خیر و شر، شیطان و خدا یا خدایان است. در استوره های آفرینش جهان با تقابل این دو آغاز میشود و پایان جهان نیز اغلب با پیروزی نیکی همراه خواهد بود. در آیین زرتشت نیزاین دو بسیار پررنگ هستند. تا آنجا که از شمایل مادی درآمده و تبدیل به دو نیرو میشوند و در روان انسان با هم به رقابت میپردازند.. انگره مینیو و سپنتا مینیو درون ما در تقابل با همند و پیروزی هریک است که کامیابی یا شکست را برایمان پیش میآورد.

• در نخستین گام آفرینش، پس از ایجاد یک زمان کرانمند، اورمزد شش پیش نمونه از اجزاء اصلی آفرینش را میسازد. پیش نمونه های آسمان، آب، زمین، گیاه ، جانور، انسان. فرنود استوره از پیش نمونه ها چیست؟ برای جهان بنیادی قائل است و سرچشمه ای که تکوین مییابد و در آغازبه صورتی کلی، تکوین نیافته و غیر تخصصی آفرینش یافته. آفرینش نه در یک مرحله که روندی تدریجی دارد.

• اورمزد خود پس از آغاز حمله، دوران عمر کیومرس را به سی سال کاهش میدهد. و نیز او را به خواب می برد. مجال درگیری میان کیومرس و اهریمن نمی افتد. چرا؟ چرا انسان نباید در ابتدا با اهریمن درافتد؟ در حالی که ایزدان و امشاسپندان و نیزتمام عناصر طبیعی در مبارزه با اهریمن، به یاری اورمزد برخواسته اند. چرا کیومرس به خواب میرود؟ آیا خویشکاری _وظیفه _ دیگری دارد که به پسین تر موکول شده؟ آیا ا ورمزد دراین مرحله نمیخواهد که کیومرس با پلیدی اهریمن روبرو شود؟ آیا گوهری هست که باید همچنان نیک باقی بماند . آنگاه که فرزندان کیومرس از نطفه او زاده شدند به آنها انتقال یابد بدون اینکه با رویارویی با اهریمن از پاکی آن کاسته شده باشد؟ در استوره کیومرس که از خواب برمیخیزد. بدون ملاقاتی با اهریمن ، تنها جهان را تیره میبیند. زمین تیره و پر جنبش شده. در لحظه میمیرد. در این جهان آشفته، از بدن کیومرس فلزات شروع به تشکیل میکنند. چرا استوره برای تشکیل فلزات اهمیت این چنینی قائل شده. آیا استوره ریشه از عصر فلز نمیتواند داشته باشد؟

• زمانی که درباره پیش از تاریخ سخن میگوییم اغلب آن را به دوران زمانی خاصی با ویژگیهای کلی در سراسر زمین، نسبت میدهیم. اما باید گفت در اینجا نیزمانند دورانهای پس از تاریخ، البته بر پایه داده های باستان شناسی، رد پای پاره ای از دورانهای پیش از تاریخ را میتوان درهر سرزمین یافت. در این نوشتار برآنیم تا ببینم در آن دوران که از آن به عنوان دوران های سنگ و فلز_ پیش از تاریخ_ یاد میکنیم در آسیای میانه و بویژه نواحی ایران چه میگذشته است.

• · به طور کلی در فاصله میان 12000سال پیش تا 2000 پیش از میلاد، مجموعه ای از دو دوران عمده سنگ و فلز_که هریک نیز به دورانهای کهن، میانی و نو تقسیم شوند_ را داشته ایم. ویژگی نام گذاری این دورانها بر اساس عمده ماده ای است که انسان برای ابزار سازی استفاده میکند. اما مثلا در دوران سنگ نیز از فلز به مقدار کمتری استفاده میشود. مثلا دورانی از تاریخ فلات ایران که درباره آن صحبت خواهیم کرد را به نام دوران نوسنگی مس میخوانیم که دورانی است در 7000سال پیش، که در دوران نو سنگی قرار دارد، اما دورانی است که ادوات مسی در بقایای آن به دست آمده.

• · تعاریف ما در دورانهای پیش از پیدایش خط ، منحصرا به یافته های باستانشناسی برمیگردد و در این میان صنایع دستی به ویژه سفالینه ها نقش بسیار مهمی دارند. در نبود خط، نگاره وسیله ای برای تبادلات فرهنگی است. بنابراین این برداشت صرفا به این سبب که ما منبع دیگری نداریم نیست. بلکه بدان سبب است که خود مردمان کهن نیز از سفالینه های خود به عنوان منابعی برای تبادلات میراث فرهنگی خویش استفاده میکردند. برای بررسی بسیاری تمدنها اثر سفال حتا تا سده ها پس از پیدایش خط نیز ارزش خود را نگه میدارد_ به همین ترتیب مثلا برای نواحی شمال شرقی ایران بر اساس این نوع شواهد، سه سنت عمده فرهنگی بیان میشود. در شمال کویر، تمدنی با سفالهای گلی غلیظ قرمز رنگ، با نقوش سیاه و قهوه ای، در ناحیه گرگان تا کاشان دیده میشود. در مقابل آن سفالهای نخودی قرار دارد که فرهنگی را در تمام بخشهای جنوبی زاگرس شامل میشده. سنت سفالهای نخودی با نوارهای منظم دو رنگ، سومین ناحیه است که در تمامی مناطق مرکزی و شمال بلوچستان رواج داشته. در آغاز یکی دو سده نخست هزاره سوم پیش از میلاد، در اندازه مراکز هر ناحیه گسترشهایی پدید آمد که آنها را مجموعا به آغاز شهر نشینی نسبت میدهند.

استوره شناسی نشست 1 : تعریف استوره :

هیستوری (Historya) واژه ای یونانی و لاتینی به معنای سرگذشت و آگاهی و تاریخ است.و از آنجا که در بسیاری تلفظها "ه" در ابتدای کلمه به صورت "ا" تلفظ میشود احتمالا استوری (Story) در زبان انگلیسی از همین واژه ریشه شده.

کلمه استوری (Story) در ادبیات انگلیسی به معنی سرگذشت یا داستان تاریخی و حقیقی است. البته در ادبیات انگلیسی واژه های تخصصی برای استوره ملتها، واژه های میث (Myth) و لجند (Legend) هستند. به طور خلاصه در ادبیات انگلیسی به داستان منطقی بر مبنای واقعیت : استوری (Story)، وبه استوره ملتها که اگرچه در ظاهر رویایی است اما بر مبنای واقعیت است، میث (Myth) و لجند (Legend) میگویند. بر همین پایه دانشی که به بررسی استوره ملل میپردازد را میتولوژی مینامند که ما معادل آن را در فارسی استوره شناسی به کار میبریم.

"فرورهرهای نیک توانای پاک مقدسین را میستاییم که در هنگام " همسپتمدم" از آرامگاه های خود بیرون میشتابند .

به مدت ده شب در اینجا، برای آگاهی یافتن به سر می برند..."

• جبهه ملی، در برگیرنده دو جناح تقریبا مخالف هم میگردد. طبقه متوسط سنتی با گرایشات دینی و سنتی، و طبقه متوسط جدید با ایده های میان روشنفکری و سکولاری. علاوه براین، این دو جناح از نظر پاره ای مسایل دیگر مانند نظریه های اقتصادی و حتا فرهنگ و آداب و رسوم نیز با هم متفاوت بودند. از همین رو همانطور که در نشست نیز مطرح شد و بارها نیز بر آن تاکید شده است، نمیتوان نظر ثابت و مشخصی پیرامون هدف غایی یا حتا نخستین گرد هم آمدن این افراد ارائه داد. به نظر میرسد درمیان طرفدارن جبهه ملی، هرکس هر آنچه بهتر میداند را هدف تشکیل جبهه ملی میداند: مبارزه با استبداد خارجی، برقراری سکولاریسم نسبی در جامعه سنتی، تنها تلاشی برای ملی کردن صنایع ایران، برقراری سوسیالیسم ایرانی و یا مبارزه صرف با حکومت پهلوی به هدف برقراری حکومتی مذهبی بنابرآنچه جامعه سنتی و مذهبی ایران میپسنند.

•  نبرد جبهه ملی متحد با نیروهای مخالف از فروردین ۳۰ تا تیر ۳۱ با پیروزی های پیاپی جبهه ادامه می یابد تا اینکه از این زمان در جبهه شکاف ایجاد میشود. در آغاز سال ۳۲ دیگر این جبهه ملی نبود که با جریانات گوناگون درون ایران به ویژه شاه و دربار درگیر بود. بلکه این شخص مصدق بود که یک تنه در برابر همه نهادهای کشور ایستادگی میکرد. اتکای مخالفانش که روز به روز ائتلاف یکپارچه ضد مصدق را تقویت میکردند، به انسجام و تشکیلات قانونی شان بود و اتکای مصدق به مردم. مردمی که بخش منسجمشان توده ای هایی بودند که از او به عنوان ابزاری موقتی برای مبارزه با شاه بهره میبردند. مصدق با حساب کردن روی همین مردم، مجلس شورای ملی را منحل کرد. او تیغی دو لبه را به کار برد که لبه تیزترش به سوی خودش برگشت. چراکه در نبود مجلس، شاه قانونا و عرفا حق عزل نخست وزیر و کابینه را داشت. کاری که که مصدق گمان میکرد شاه جراتش را ندارد. ولی شاید اشرف خواهر شاه و بیگانگان این جرات را به او بخشیدند. و بدین ترتیب در کمال ناباوری، مصدق سرنگون شد.

• برخی این کار قوام را_مقاوله نامه قوام سادچیکف_ برخلاف طرح قانونی آذر 23 که بر اساس ندادن هیچ گونه امتیازی از سوی دولت استوار بود میدانند. با اینحال باید در نظر داشت که قوام پس از بستن قرارداد بر اساس قانون اجرای آن را منوط به تصویب همزمان مجلس دانست. و با رد مقاوله نامه در نشست سی ام مهر ماه 1325 مجلس شورای ملی عملا قرارداد به ثمر نرسید. اما قوام به هدف اصلی خود که تخلیه نیروهای شوروی از آذربایجان بود رسید. البته ناگفته نماند که پیش از این و در فروردین همان سال (مارس 1946) اولتیماتومی از سوی ترومن رییس جمهور وقت آمریکا به استالین فرستاده شده و در آن گفته شده بود که در صورتی که ظرف شش هفته نیروهای این کشور ایران را ترک نکنند، ناوگان آمریکا وارد خلیج فارس میشود.
• اواسط بهمن قرارداد گس - گاشاییان به امضا رسید که بر اساس آن:

_حق الامتیاز نفت از تنی 4 شیلینگ به تنی 6 شیلینگ رسیده بود.

_ سهم 20 درسد مقرر ایران از مبلغی که شرکت به حساب ذخیره عمومی میگذاشت سال به سال به ایران پرداخت میشد.

_ حداقل پرداخت سالانه ایران از سودی معادل 750000 هزار لیره مقرر در سال 1312 به 4 میلیون لیره رسیده بود.

_مبلغی که در ازای مالیات پرداخت میشد از تنی 9 پنس به تنی یک شیلینگ افزایش مییافت

_قیمت مواد نفتی نفتی مورد مصرف در داخل کشور ایران از 10 درسد تخفیف مقرر در شال 1312 به 25 درسد رسیده بود.

این طرح با مخالفت اقلیت مجلس و نیز نامه مخالفتی از سوی دکتر مصدق روبرو شد. شاید مهمترین سبب مخالفت آن بود که این نسبت هنوز به پای قرار داد پنجاه پنجاهی که پیشتر شرکت صاحب امتیاز آمریکایی با عربستان صعودی بسته بود نمیرسید. اما در کل به نظر نمیرسد که قرارداد الحاقی به ضرر ایران بوده باشد و به هر روی خود گامی بود هر چند کوچک در راستای گرفتن حق ایران از شرکت نفت.

• به باور دکتر همایون کاتوزیان دو عامل بیش از همه به شکل گیری جبهه ملی کمک کرده و میانجامد. یکی شکست و تضعیف حزب توده به عنوان قویترین حزب آن زمان بر سر مسئله آذربایجان، که در برابر مجلس پانزدهم به مخالفت برخاسته بودند و نیز کناره گیری قوام از صحنه سیاست. بدین معنا تشکیل جبهه ملی در دید عام گامی در راستای برقراری یا جایگزینی اپوزیسیونی به جای احزاب منحل شده و در اهداف ریز تر همانطور که بعدها از کارکرد آن بر می آید گامی در راستای ملی کردن صنعت نفت به رهبری دکتر مصدق بوده است. باز بنا بر نظر او خود واژه ملی بیانگر هدف نهضت برای دستیابی به استقلال و حاکمیت دموکراتیک در ایران بود.

• در نشستهای نخست نمایندگان جبهه ملی طی نامه ای با غیر قانونی خواندن مجلس، ابراز داشتند که از این نگرانند که مداخلات غیر قانونی در انتخابات به حیف و میل شدن " عزیز ترین ذخایر ایران" یعنی نفت بیانجامد. بر همین اساس است که شماری تشکیل جبهه ملی و نیز تلاشهای دکتر مصدق را تنها با هدف ابقای حقوق نفتی ایران میدانند و نه وارون آنچه پاره ای دیگر میاندیشند، تلاشی در راستای "برقراری حکومت آزاد و دموکراسی".

• مجلس شانزدهم برقرار میشود و به فاصله کوتاهی دولت ساعد کناره گیری کرده و علی منصور جایگزین او میگردد. شش تن از رهبران جبهه، مصدق، بقایی، مکی، حائری زاده نریمان و شایگان به نمایندگی تهران برگزیده شدند. این گروه کوچک چه بسا قویترین اقلیت پارلمانی را در تاریخ مجلس ایجاد کردند. از سیاستهای دولت جدید ارائه راه کاری برای جلوگیری از تشنجهای به وجود آمده بر سر مسئله نفت بود. بر همین اساس، پیشنهاد تشکیل کمیسیون نفت برای برسی و تهیه گزارشی جامع درباره قرارداد الحاقی و سایر مسایل مربوط به نفت داده میشود. و این کمیسیون و دکتر مصدق در آغاز به اندیشه آنکه حیله ای برای به حاشیه کشیدن مسئله نفت از صحن علنی مجلس است، با آن مخالفت میکند و در نهایت ابزار ملی شدن صنعت نفت میگردد. کمیسون نفت پس از گفتگوهایی چند به این نتیجه رسید که قرارداد الحاقی گس برای استیفای حقوق ایران کافی نیست و آن را رد کرد.

• ترکیب جبهه ملی هنگام تشکیل شدن:

 حزب ایران

جمعیت زحمتکشان و نیروی سوم

بازار و جمعیت های مذهبی

احزاب ناسیونالیست و پان ایرانیست

جستارهای نوین گروه پژوهش پیرامون پژوهشهایی از تاریخ معاصر با موضوع بررسی تاریخچه نفت در ایران معاصر و تحولات سیاسی مربوط به آن کار خود را آغاز کرد.

در این سری نشستها برآنیم تا رویدادهای تاریخ معاصر ایران زمین را که بسیاری آن را از ابتدای جنبش مشروطه میخوانند به بررسی بنشینیم. در این میان بیگمان نقش نفت و تاریخ تحولات آن را نمیتوان از نظر دور داشت. به گفته دکتر علی میرفطروس نادرست نیست اگر بگوییم تاریخ معاصر ایران را با نفت نوشته اند و اگر دو اصل مهم را تاثیر گذار بر تحولات تاریخ معاصر ایران بدانیم، یکی نفت و دیگری همسایگی شوروی است.

برای بررسی این دوران و رخدادهای آن بایسته است بر اساس اهمیتش آن را به چند دوره معین تقسیم کنیم. در گام نخست ابتدایی ترین مسایلی که پیرامون نفت در ایران مطرح میشود، سپس بستن قراردادهای مهمی چون رویتر و سپس دارسی، تصمیمات مجلس شورای ملی برسر مسایل مربوطه به نفت، آن دسته از رخدادها در طول جنگ جهانی یکم و دوم که به نفت وابسته است، ورود آمریکا به ایران و موضوع نفت شمال، و بالاخره جریان ملی شدن نفت و آنگاه رخدادهای پس از آن.

داوری تاریخی پیرامون سودها و ضررهای لغو یکسویه قرارداد دارسی و بسته شدن قرارداد جدید کمی دشوار به نظر میرسد به ویژه با توجه به این موضوع که از دید تاریخی، با ملی شدن نفت در سالهای پس از آن، هیچ یک از این قرادادها به انتها نمیرسید. درواقع این موضوع را میتوان از دوسو بررسی کرد. نخست سنجش میان دو قرارداد و برسی سود و ضرر رسیده به ایران در هر کدام. و دوم بررسی اینکه اصولا چرا این تصمیم باید یک سویه گرفته میشد؟ یعنی حتا در صورت اثبات به سود بودن قرارداد جدید نسبت به قرارداد دارسی، این موضوع پیش میآید که چرا رضا شاه یک سویه و شتابزده و دوباره بدون گرفتن رای مثبت از مجلس شورای ملی قرارداد نوین را میبندد.

 تنت به ناز طبیبان نیازمند مباد

  وجود نازکت آزرده گزند مباد

درین چمن چو در آید خزان به یغمایی

  رهش به سرو سهی قامت بلند مباد

شفا زگفته شکر فشان حافظ جوی

که حاجتت به علاج گلاب و قند مباد

سالروز زاده شدن بهرام روشن ضمیر گرامی را که برای همه ما براستی یار و راهنمایی گرانبها و نمادی از تلاش و عشق به میهن بوده است را گرامی میداریم و به او شاد باش میگوییم.

باشد که همچنان سالها با چنین شور و ریز بینی ای پر تلاش و زنده و شاد باشد.

هموندان گروه پژوهشی افراز

پرده ها را بردار
 راه ها را بگشا
و سکوت را به کناری بينداز
بتاز بر دشمنی که
برد فرهنگت را به يغما
و بتاز به خود فروختگانی
که فروختند خود را به ديوان.
در اين وادی ظلمت
تو باش اولين سوی روشنايی،
همان روشنايی ای که ديوان
به تاراج بردند.
جانمان، عشقمان، روحمان
بسته است به روشنايی
مگذار که ديوان
نابودمان کنند
مگذار که ديو خويی
رواج پيدا کند
مگذار، مگذار
تو ای سرباز ايران
پناه دردمندان

تير آرش، زور رستم
پشت و پناهت،
به همراه آن دل داغدارت

سياوش ساروي 

در واپسین بخش سروده ها، زرتشت سرانجام به آرزوی نهایی اش میرسد و به آرامی بازگوید که :

"اینک برترین آرزوی زرتشت اسپنتمان برآورده شده است"

میپرسد:

" ای مزدا دوست زرتشت اسپنتمان کیست؟!.."

و با استواری پاسخ میدهد:

"آنکس که باراستی در پرسش و گفتگوست..."

هرجا و هر زمانی هرکس راست است دوست زرتشت و مزدا و آنکه کژ اندیش است رویاروی آنهاست. و بدکرداران چه بسا کسانی باشند که :

...."کامیابی را تنها در کنشهای مادی میجویند و نه در جوش و خروشهای مینوی..."

" اینک  ای امشاسپندان همه همگام راستی را...به ما ببخشایید. شما را میستاییم و از مزدا اهورا خواهان خوشبختی هستیم"

در واپسین سروده های زرتشت، باید کم کم به گردآوری پایانی گفته های او پرداخت. او خود نیز مفاهیمی را که پیشتر از آنان سخن رانده بازمیگوید. تا به جمع بندی رسد.

اینبار نوبت سرود های ۱۴ و ۱۵ (هات های ۴۹ و ۵۰) میباشد.

در نخستین فراز هات 49 نام یکی از دشمنانش را میبرد و با اینکار ویژگیهای کلی دشمنان راستی را بازگو میکند.

و سپس دوباره سخن از پاداشهای مورد نظر خود را بیان میکند. که بیشتر همان پیوستن به راستی و یکی شدن با مزداست.

 از اهورا مزدا میخواهد تا آیین راستی و رسم نیک اندیشی را به او بیاموزد. از دروندان رو برمیگرداند و راستان و یارانش را فرا میخواند. سرای نهاییشان، کشور جاودانه اهورا مزدا را یادآور میشود. و خویشکاری هر انسان راست کرداری را که همانا آباد ساختن و تازه کردن این جهان است، گوشزد میکند.

" من، زرتشت دوستدار راستی، با آوای بلند تو را میستایم..."

"با برانگیزاننده ترین سرودها و برای دستیابی به پیروزی"

"با سرودهای وافته برخاسته از شور دل و با دستهای برافراشته....و با راستی و فروتنی یک پارسا به تو نماز میبرم."

" کارهایی که در گذشته....وکارهایی که در آینده انجام داده ام...همگی در راه راستی و برای نیایش و گرامیداشت تو بوده و خواهدبود."

"باشد که...نخستین و بهترین خواست درستکرداران را که تازه گردانی جهان است، برآورده سازیم"

برای دیدن همه جستارهای این موضوع و دنبال کردن آنها از آغاز به اینجا بروید.

همچنانکه در هات های نخستین دیدیم، در فلسفه زرتشت، دو مینو (دو گوهر همزاد و متضاد) پیش از همه چیز وجود داشته اند. و بر همه آفرینش پیشگامند. طوریکه حتا این پرسش پیش می آید که آیا اینها نیز آفریده خداوندند و یا ازلی اند؟ زرتشت پاسخی نمیدهد. ولی میگوید که اینها در ذهن و روان انسان هستند و نه در جهان مادی. و نمود خود را در گفتار و کردار نشان میدهند. زرتشت در سراسر سروده ها و به ویژه در این بخش (سپنتمد) تاکید دارد که انسان باید رفتار و گفتار خودش را در پرتو مینوی سازنده قرار دهد و نه در پرتو مینوی ویرانگر.

"اهورا مزدا با شهریاری و مهر خود به کسی که رفتار و گفتارش در پرتو مینوی سازنده (سپنتا مینو) و بهترین منشها و بر پایه راستی باشد، رسایی (خرداد) و جاودانگی (امرداد) میبخشد"

زرتشت تاکید میکند که نباید از سپنتا مینو روی تافت :

"ای مزدا، دُروندانی (گمراهانی) که از سپنتا مینو روی بتابند، رنج کشند و آزار بینند و راستان چنین نبینند."

زرتشت خودش را یک سوشیانت میداند و از این جهت اساس و فلسفه افسانه سوشیانتهای سه گانه که از نسل زرتشت هستند و در پایان هزاره می آیند زیر پرسش میرود.

بیشتر مترجمان ایرانی در فارسی سوشیانتها را سودرسانان ترجمان میکنند. البته نه اسم فاعلی معمولی که به هرکسی که سودی رساند گفته شود. بلکه کسی که ارزش آنرا که زرتشت مدام از او سخن راند را داشته باشد. کسانی مانند خود زرتشت. کسانی مانند کوروش یا دانشمندانی چون پورسینا، رازی، خیام، ادیسون، گراهام بل، نیوتن و آینشتاین و ...

امروز ۵ دی سالروز درگذشت اشو زرتشت است. یادش گرامی باد. فروهر او را میستاییم.

"ای زرتشت کیست دوست راست کردار تو؟...."

زرتشت تنهاست نوایش کم و یارانش اندک اند. با اینکه گشتاسب را همراه دارد و انجمن مغان را بسوی خود خوانده، اما هنوز چه بسا که کمر به دشمنی او بسته اند. چه تنهاست و چه اندازه نیازمند یاری. خواسته اش اش را به دلدارش _ اهورا مزدا _ نیاز میکند. و از او یاری میجوید:

" به کدام زمین رو کنم؟ و به کجا روم؟ مرا از خویشان و یارانم دور میدارند. از همکاران نیز مرا خشنودی نیست. ونه از شهریاران کشور که هواخواه دورغند...."

"...میدانم که چرا ناتوانم.  نوای من اندک و کسان من کم اند.من به تو می زبایم. مرا نیک بنگر...."

"...مرا نیک بنگر. من از تو خواهان آن مهری هستم که دلدار به دلداده میبخشد..."

 چه چیزی بالاتر از آنکه آفریننده آفریده اش را دوست خود انگارد؟ معشوق عاشق را چون دوستی یاری دهد. و دلدار مهرش را به دلداده بخشد ....

 با بررسی سرودهای ۱۰ و ۱۱ این مفاهیم را می یابیم

سروده هشتم سر آغاز دومین بخش گاتها یعنی "اشتُوَد" است (اهنَوَد، اشتُوَد، سِپنتمَد، وَهوخشَتر، وَهیشتو اِشت). هفت سرود اهنود را از دیده گذراندیم. اشتُوَد که خود شامل 4 سروده است و به سبب وزن از نخستین بخش جدا گشته، با هات 43 آغاز شده و با هات 46 پایان میپذیرد. (گفتیم که هاتهای ۳۵ - ۴۲ جزو گاتهای زرتشت نیستند)

زرتشت در این هات و هات پسین با ادامه پرسشهای خود میخواهد به نوعی خودشناسی و یا جهانشناسی برسد. در واقع از این دو هات میتوان اشاراتی دانشیک برداشت کرد.

زرتشت پاسخ پاره ای از این پرسشها را داده یا پسینتر میدهد و پاره ای را به دوش نهاد آدمی _ چه بسا در تمام دورانها_ میگذارد.

او در آغاز ویژگیهای اهورامزدا و خود را به پرسش میگذارد تا چه بسا پافشاری بر هریک کند. و سپس به نوعی نهاد آدمی را با پرسشهای خود به چالش میکشد چرا که این پرسشها میتوانند سبب شکوفایی ذهن انسانهای زمانه او شوند. و درهمین میان زرتشت پاسخ و سر آغاز تمام آنها را سرور دانایی _اهورامزدا_  معرفی میکند. چرا که "مزدا اهورای همه توانا چنین برنهاده است..."

نشست ششم :

در سروده های ششم و هفتم (هاتهای ۳۳ و ۳۴) مفاهیم پیشین را میتوان بازیابی کرد. بار دیگر آیین بنیادین پیشنهادی زرتشت، فرنودها (اهداف) و خویشکاریهایی (وظایف) که برای خود و تمام اشوان همیارش میداند، روشن میشود.

همچنین در این دو هات برای نخستین بار مصداقهایی از فروزه هایی که پسینتر امشاسپندان نام میگیرند بیان میشوند.

در اینجا مثال بارز مصداق گرایی یا جان بخشی را میبینیم که پیشتر بدان اشاره رفته بود. مفاهیمی چون اندیشه، رسایی، بهترین راستی ، شهریاری و… چندان هویت مییابند که گویی جان دارند. خویشکاریهایی دارند و میتوان فرا خواندشان. همین رویکرد سبب میشود تا پسینتر اینها در کنار اهورامزدا به گونه ای تشخص بیابند( امشاسپندان) و یا ایزدانی _که شاید پسینتر نبوده اند_  را بسازند.

سروده پنجم ـ هات ۳۲ـ هات انقلاب زرتشت بر ضد کیش دوران میباشد. او در این سروده باز هم در پرده و بدون اشاره مستقیم فضای زمان خویش را ترسیم میکند.

کمابیش چهار هزار سال پیش. مردمانی گله دار و کشاورز به تازگی رو به شهر نشینی آورده اند و باور به خدایان چندگانه ای دارند که گاه یاریشان میدهند و گاه ترسناکند. و کسانی که این پنداربافی ها را گسترش میدهند پیشوایان و رهبران اینانند که برای بازار گرمی، نام آوری و ثروتمند شدن خود به این باورها و مراسم آب و تاب میدهند. همانطور که در متن اشاره شده کاویان به گمان شاهزادگانی از دودمان کیانیان هستند که به کارهای مذهبی هم میرسند و از میان آنان تنها کسی که از اینکارها دست کشیده و به یاری زرتشت بر میخیزد گشتاسب است. و کرپانها پیشوایان مراسم مذهبی پیچیده ای هستند که سپس به دشمنی با زرتشت که رویاروی پندارهای خرافی اینان می ایستد، برمیخیزند.

 به هرروی با بررسی این سروده میتوان دریافت آنچه زرتشت به رویارویی با آن برمیخیزد به راستی چگونه فرهنگ و باوری است. و کسانی که با او دشمنی میورزند چه ویژگیهایی دارند:

" ای کژ اندیشان، همه شما و همه آنهایی که با خیره سری شما را میستایند، دارای سرشتی زشت و نادرست و خودستا هستید و این کردار فریبکارانه  است که شما را در هفت کشور به بدی زبانزد کرده است."

از سويی ديگر چه بسا بدكاران سرانجام نتايجي _ هر چند نا ملموس يا دروني _ در اين جهان ببينند. ما از آنچه آنان حس میکنند خبر نداریم و شاید آنها در همین دنیا بسیار عذاب بکشند که ما ندانیم. وي همچنين به پاره اي  از كتاب علي اكبر جعفري اشاره كرد که با استناد به خود گاتها، میگويد زرتشت کاری به آن جهان ندارد و در فلسفه او بدی در همین جهان با بدی پاسخ گفته میشود. شايد بتوان پاره اي از هات 31 را بدان افزود: "... آنكه دروند است، تا دير گاه زندگي را در تيرگي و كور دلي و آه و دريغ به سر خواهد برد سرانجامي كه برخاسته از كردار و يابش اوست...."

در این نشست، درادامه پرداختن به گاتهای زرتشت به هات 30 رسیدیم.

این هات از آنرو که در بردارنده زیباترین و ژرفترین گفتارهای زرتشت است، در پژوهش پیرامون اندیشه او اهمیت زیادی دارد.

در هر بند از یازده بند این هات نکات ظریفی نهفته است که هموندان کوشش کردند تا آنجا که زمان و گستره ی داناییشان اجازه میداد به بررسی آن ها بنشینند.

در نخستین فراز این هات میبینیم که زرتشت سخن خود را آغاز میکند. اما برای دانایان و خواستاران شنیدن سخن راست:

"اینک سخن میدارم برای شما ای خواستاران و برای شما ای دانایان از دو نهاده بزرگ..."

در نشست پیش گفتیم که مجموعه سروده های اشو زرتشت را گاتها گویند. واژه گات یا گاتا خود به معنای سرود بوده است. اما به صورت یک نام خاص _نام سروده های اشو زرتشت_ در آمده و پس از او در بخشی از اوستا به نام یسنا جای گزاری شده است. واژه یسنا نیز به چم ستایش بوده که در فارسی به صورت جشن نیز در آمده است. بنابراین جشن به معنای مراسمی است که برای ستایش برگزار میشده است.

گرچه بسیاری نویسندگان و پژوهشگران به برشمردن اصول و پایه ها پرداخته اند. اما پاره ای از آنان بیشتر به پایه های دین مزدیسنا توجه کرده اند تا اندیشه های خود زرتشت.

پاره ای هموندان به برخی موارد اشاره کردند.

آیا سه پایه اندیشه و گفتار و کردار نیک اساس اندیشه زرتشت است؟

آیا شش فروزه ای که اشو زرتشت از آنان نام میبرد و سپس با نام امشاسپندان _در هفتن یشن_ به آنها اشاره میشود پایه هایی هستند که انسان با رسیدن به آنها به خوشبختی که فرنود اشو زرتشت است دست میابد؟

در بررسی گاتها به نظر میرسد آنچه او به عنوان بنیادی ترین آموزه هایش برای مردم مطرح میکند تنها دو اصل "خرد" و "راستی" است. که با هم پیوسته و یکی بدون دیگری بی معنا است. و هر دو اساس خوشبختی آدمی را فراهم میآورد.
به بررسی سروده نخست زرتشت (هات 28) میپردازیم. که میتوان آنرا گزیده ای از کل گاتها و اندیشه های زرتشت دانست

در نخستین نشست از سری نشستهای پژوهش پیرامون آیین زرتشت و فرهنگ مزدیسنا و برای واکاوی این جستار گسترده میبایست به نوعی تقسیم بندی میان جستارهای پیش رو می پرداختیم.

جستارهایی که پیش روست را میتوان چنین بیان داشت:

1_زرتشت که بود. چگونه میاندیشید و آنچه با نام آیین زرتشت میشناسیم بر چه اساسی استوار است؟

2_دین مزدیسنا که از پس آموزه های زرتشت اما با رویکردی جدا و به معنای یک دین ساخته میشود چه اساس و آموزه هایی دارد. و جایگاه فرهنگ ایران در آن کجاست؟

3_سیر دگرگونی دین مزدیسنا در درازای تاریخ چگونه بوده است؟

به طور کلی میتوان سه سرچشمه از روایات پیرامون زمان و جایگاه زرتشت یافت.

سند نخست تواریخ به جا مانده از نویسندگان یونانی پیش از میلاد مسیح است.

دومین سند روایات سنتی پیرامون زمان جایگاه، و حتا خود شخصیت و زندگی اشو زرتشت میباشند. نمونه هایی از این اسناد را هم اکنون در کتاب های پهلوی چون دینکرد و نیز نوشته های تاریخی پس از اسلام که سرچشمه شان بی شک همین کتاب های پهلوی است میتوان دید.

سرچشمه سوم حاصل کار پژوهشگران دو سده اخیر است. 

بنابراين نظریه پيشينه كهن تر دین مهری نسبت به دین مزديسنا کاملا مردود میباشد.

در نشست پنجم نوشتاري از يكي از پژوهشگران كه تقريبا به جستار مورد پژوهش ما مربوط ميشد را مورد بررسي قرار داديم.

گوشه هايي از نوشته هاي ايشان تازه و در خور توجه بود كه در زير اشاره اي به آنها ميشود.

آقاي سپهر آرا در پيش گفتار پرداختن به ميترا ،به خواستگاه نخستين استوره هاي ايراني اشاره ميكنند.

ايشان كشف آتش را مربوط به دوره اي ميدانند كه در استوره ها از آن با فرنام دوران هوشنگي ياد ميشود. سپس اشاره ميكند كه پيشينه نام ميترا را بايد از اين زمان دانست.

اما برهان آن را نميگويند. بر چه اساسي بايد پذيرفت كه نام ميترا از آن زمان_ كه خود آن را حدود 30000 سال پيش و در ميانه ي واپسين دوران يخي برميشمرند_ پديد آمده؟

(حتما به ياد داريد. كه بر پايه ي پژوهشها، ما هنگامه ي واپسين جانشيني آرياييان در سرزمين ايران را دست بالا در چهار هزار پيش بر آورد كرديم. و گفتيم كه پيش از آن نميتوان سندي از تاريخ يافت چه رسد به نظر پيرامون وجود ايزدي به نام ميترا)

ايشان در گامهاي پسين روشنگري بيشتري ميكنند:

معمولا تقابل دو فرهنگ در پي برخورد دو قدرت شكل ميگيرد.

پيش از اين اشاره كردم كه در فرهنگ هاي گوناگون كه هريك داراي پلي تئيسم (چند خدايي) هستند. ممكن است خداياني با ويژگيهاي كمابيش يكسان بيابيم. اين به خاطر خواستگاه يكسان نيازهاي انسان و نه لزوما به سبب اثر پذيري يا كپي برداري يك قوم از ديگري است.

بدين معنا كه مثلا همانطور كه ايرانيان ورهرام را دارند، خداي جنگ مطمئنا در انديشه مردمان يونان نيز وجود داشته همانطور كه در انديشه بيشتر مردمان باستان.

اما نكته اينجاست كه ورهرام تنها آنگاه با هركول مقايسه ميشود _و پاره اي ويژگيهاي آن را ميگيرد ويا به آن ميدهد_، كه برخورد ميان دوفرهنگ ايراني و يوناني رخ دهد.

همينطور است پيرامون ميترا، با سايرخداياني كه به نوعي با خورشيد رابطه دارند. اين همساني گاه تنها در حد مقايسه باقي ميماند. به طوري كه مثلا در مهرابه ديبورگ آلمان فائتون خداي خورشيد كهن آشوري در كنار ميترا نقش ميبندد.

نخستين سند یافت شده از نشانی پیرامون میترا، در شرق به 1400 پيش از ميلاد و در غرب به 500 پس از ميلاد ميرسد.

اما ميترای غربی با نمونه شرقی آن بسيار متفاوت است. او در مركز يك جهان بينی فلسفی قرار ميگيرد . شمايل ميترا در غرب كه همواره درحال قربانی گاو است و تفسير حلقه زدن مار و عقرب و نمادهای ديگر در اطراف او بيانگر داستانی است كه در تعاريف شرقی از ايزد عهد و پيمان و روشنايی و ...كه خويشكاری ميترا درشرق است فاصله ی بسيار دارد.

ميترا در شرق به هيچ عنوان به چم يك مسیح يا نجات دهنده نمايان نميشود ._در استوره های ايرانی همانندی چنين خويشكاری را در كيومرث ميبينيم. او نيز ميميرد (شايد قربانی ميشود) و نطفه اش در ماه گرد آمده و از گياهی كه از آن ميرويد مشی و مشيانه زاده ميشوند(آفرينش)_. همچنين گاو با كيومرث در ارتباط تنگاتنگی قرار ميگيرد چندان كه با ميترای غربي. اين وظيفه در رم ابتدا بر گردن ميترا است. ميترای غربی نجات دهنده است شايد كه جای ساتورن يونانی را ميگيرد.

در نشست های دوم و سوم به بررسی ابعاد وجودی میترای شرقی پرداختیم و به ویژه به شبهه هایی چون خدای خورشید بودن میترا به شکل اصیل، خدای ماه بودن!! و خدای آسمان شب بودن!! پاسخ گفتیم. و به ویژه نشان دادیم که اردشیر دوم هخامنشی نمیتواند آغاز میترائیسم باشد. لازم به ذکر است که برخی اشارات مورخان یونانی مبنی بر اینکه پارتهای اشکانی خود را از نسل اردشیر دوم میدانستند، نباید باعث شود تا اردشیر دوم را یک میترائیست بدانیم. چراکه حتا با فرض پذیرش نسبت سران اشکانی با اردشیر هخامنشی، مدرکی از میترائیست بودن شاهان نخست اشکانی نیست که بخواهیم، کل پارتها و در نتیجه اردشیر هخامنشی را میترائیست بدانیم.