کمرنگ کردن نوروز به بهانه وحدت!!

دیواری کوتاه‌تر از نوروز پیدا نمی‌شود؟ کاهش تعطیلات یا تغییر در روزهای تعطیل حتما باید به نوروز چند هزار ساله تحمیل شود؟

این نوشتار رنگ و بویی سیاسی ندارد و از همین رو از خوانندگان– چه نوشتار را بپسندند و چه نپسندند– می‌خواهم آنرا سیاسی در نظر نگیرند.

بر اساس طرح اولیه، عید فطر و آغاز ماه شوال، سه روز تعطیل بوده و در عوض به جهت نیافزودن بر آن 25 روز، تعطیلی روزهای 15 خرداد و 29 اسفند لغو می‌گردد.

آنچه باعث نوشتن این جستار شد، تغییر طرح در کمیسیون فرهنگی مجلس بود که بر اساس آن به جای لغو تعطیلی 15 خرداد، تعطیلی 12 فروردین لغو می‌گردد. بر این اساس من و بسیاری گمان می‌کنیم که این کار به کمرنگ شدن نوروز– این بزرگترین میراث ایرانیان و شناسنامه هویت ایرانی در جهان – می‌انجامد. آنهم زمانی که چیزی از به ثبت رسیدن نوروز در یونسکو و سازمان ملل و جهانی شدن آن نمی‌گذرد.

بهرام روشن‌ضمير، پژوهشگر جوان كشورمان، در نشستي نام تاثير سينما بر ايران‌شناسي كه در بنياد جمشيد جاماسيان برپا بود، افزون‌بر گفتار بالا پيرامون هنر هفتم(سينما)، گفت: «از همین روي است که می‌بینیم همه‌ي کسانی که برای نمونه کتاب‌های داستانی و رمان‌هایی همچون ارباب حلقه‌ها یا هری‌پاتر یا کد داوینچی را یک یا حتا چند‌بار خوانده‌اند، با شور و مهر فراوان برای دیدن فیلم سینمایی این آثار، به سینما می‌روند.»

وي به تصویری که از ژاپن، چین، روسیه، اروپا و آفریقا در ذهن داريم اشاره كرد و گفت:‌«اين تصوير مثبت و زیبا از راه فیلم های آمریکایی هالیوود به ما رسیده است. امروز هالیوود نه تنها سینمای جهان است، بلکه گاهی در نقش سینمای ملی نیز نمايان می‌شود. چنان‌که بزرگ‌ترین فیلم جهان اسلام مسنجر «محمد رسول‌الله» و نامورترین فیلم‌های جهان عرب «عمر مختار » و «لرنس عربستان» یا آثار ملی دیگران چون گاندی همه ساخته‌ي غرب هستند.»

ب 

*      درباره آیین ها و باورهای دینی ایرانی و یا اسلامی تا امروز یا کاری نشده و بهتر بگوییم جرات کار کردن نبوده و یا اگر بوده با واکنش منفی هواداران آن دین و مسلک روبرو بوده. هرکس دیگری، زرتشتی یا نازرتشتی، ایرانی یا بیگانه، چنین پرحجم و ریزبینانه درباره تک تک آیین ها و باورها و سمبل های باستانی ایرانی فیلم بسازد، به شدت مورد نقد قرار خواهد گرفت. به فرض محال هم که کسی پیدا شود فیلمی بسازد که اکثریت پیروان رسمی دین زرتشت در ایران آنرا بپسندند، آنگاه باید نقدهای تیز تر از شمشیر دانشگاهیان و ایرانشناسان و پژوهشگران آکادمیسین را تحمل کند. این را از من بپذیرید که دیریست در این باره می اندیشم. بنابراین به گمان من منتقدان محتوایی آثار آقای نقاشی چه زرتشتی و چه نازرتشتی، بهتر است بپذیرند که حسن نقاشی نه برای آنان که نخست برای خود و سپس برای همه مردم فیلم میسازد و اگر هم در موضوعات اختلاف برانگیز پژوهشی نظر شما را بپذیرد، آنگاه گروهی دیگر به مخالفت خواهند پرداخت. و هم حسن نقاشی و یارانش که خود من هم از آنانم باید آستانه تحمل خود را بیشتر کرده و بپذیریم که ساختن و آفرینش و خلق کردن بدون نقد و مخالفت بی معناست و هرچه اثر تاثیر گذارتر باشد، نقدهایش پرحجم تر و تیز تر خواهند بود. به ویژه ورود به محتوایی به نام استوره و آیینها و باورهای ملی و دینی...

نميدانم. شايد هم عمدي در كار باشد تا مردم را از تاريخ زده كنند.

تب سريال تاريخي ساختن در تلويزيون ما بدجور داغ شده است. به ويژه تاريخ معاصر. ولي سطح اين سريالها از ديد هنري و علمي آن اندازه پايين است كه در بيشتر موارد علاقه مندان به تاريخ از ديدن آن چشم پوشيده و در برابر آن جبهه ميگيرند.

سريال سالهاي مشروطه اثر محمدرضا ورزي كه پيش از اين سريالهاي پدرخوانده درباره محمدرضا شاه و عمارت فرنگي درباره رضا شاه را ساخته بود، در يك ماه گذشته از شبكه 3 پخش شد.

مصاحبه با يك استاد تاريخ درباره سريال

جستاري از فريد شوليزاده پژوهشگر دين و فرهنگ زرتشتي درباره سريال

خبرنگار امرداد – اسفنديار كياني: «‌هرودوت در كتاب تالیا، جلد سوم تاريخش نكته‌هايي را از ايران هخامنشي بازگو مي‌كند كه كهن‌تر از فلسفه‌ي سياسي افلاتون و ارستو است. او از گفت‌و‌گوي سه تن شاهزاده‌ي پارسي‌، درباره‌ي چگونگي شيوه‌ي فرمانروايي بر ايران‌، ياد مي‌كند كه پس از سرنگوني "گيومات مغ" پيش آمده بود. اين اشاره نشان مي دهد كه ايرانيان باستان با شيوه هاي گوناگون فرمانروايي آشنا بوده اند.»

آن‌چه بازگو شد پاره‌اي از سخنان بهرام روشن‌ضمير، پژوهشگر تاريخ و تمدن ايران‌، در نشست «‌سامانه‌هاي فرمانروايي در تاريخ‌» بود. او در ادامه‌ي سخنانش افزود: «‌يكي از آن سه‌تن شاهزاده‌ي هخامنشي كه هرودوت ياد مي‌كند‌، «‌اوتان‌» نام داشته است. او در گفت‌و‌گو با دو شاهزاده‌ي ديگر هخامنشي‌، مگابيز و داريوش‌، گزينش يك تن را براي فرمانروايي بر ايران نادرست مي‌داند و پيشنهاد مي‌كند كه كشورداري جمهوري را برگزينند. مكابيز در نقد سخنان او مي‌گويد كه واگذاري فرمانروايي به مردم‌، راه درستي نيست‌؛ زيرا مردم براي كشورداري آموزش نديده‌اند. پس شيوه‌ي درست آن است كه مردان شايسته‌اي را برگزينيم و اداره‌ي سرزمين‌مان را به آنان بسپاريم. داريوش ديدگاه آن دو را رد مي‌كند و روشي از فرمانروايي را بهتر مي‌داند كه پادشاهي پرهيزكار، كشور را اداره كند. داريوش مي‌گويد بايد به شيوه‌ي فرمانروايي كوروش وفادار بمانيم چرا كه او بود كه به پارس‌ها آزادي بخشيد.»

چندین ایراد بر این نظر وارد است. نخست اینکه من هرگز موافق نیستم که فرهنگ و تاریخ ایران را در یک لوح که از سر خوش شانسی ما در خرابه های باستانی عراق یافت شد، تقلیل دهیم. بیایید فرض کنیم که بدشانس بودیم و این لوح یافت نمیشد. در این صورت شک نکنید که کوروش را پدر حقوق بشر نمیدانستند. (بدبختانه همین امروز هم در بسیاری جستارهای غربی خوانده ام که این مقام را به حمورابی داده اند!! و همین چندی پیش نشریه اشپیگل آلمان و سپس چند نشریه دیگر معتبر اروپایی با نادیده انگاشتن این لوح، کوروش را کسی از جنس چنگیز و تیمور خواندند!!)

"ملی گرايی افراطی که عمدتاً به ايدئولوژی ناسيوناليستی تکيه داشت از دوران رضا شاه سر بر آورده بود و تحت تاثير ناسيونال سوسياليسم هيتلری و ناسيوناليسم اروپايی و در تقليد از آنها داد سخن از برتری نژاد آريايی می داد... افتخار به نژاد آريايی، ستايش مبالغه آميز ايران باستان، نفرت از اعراب و سياست يکسان سازی نژادی و قومی و زبانی اساس سياستی بود که بقايای آن در دوران محمد رضا شاه پهلوی نيز ادامه داشت و دستاويز برقراری جشن های ۲۵۰۰ ساله و تاجگزاری و لقب آريا مهری بود. مصدق و جبهه ملی هرگز در دام اين افراط در نغلطيدند. ملی گرايی آنان در افتخار به گذشتگان و خاک و تبار نبود. آنان مردم ايران را دوست داشتند و برای بهروزی مردم زمان خود فعاليت می کردند؛ برای آنان حقوق والايی قايل بودند که فقط با مبارزه با استعمار خارجی و استبداد داخلی ميسر بود؛ همان استبدادی که خود را مظهر ناسيوناليسم ايرانی می دانست... درسی که می توان از اين سنت بجا گرفت اينست که در زمان حاضر نيز نبايد بهيچ وجه تحت تاثير رفتار بشدت ضد منافع ملی حاکمان فعلی ايران و گفتمان ضد ملی آنان دچار عکس العمل شده و بوادی افراط در ملی گرايی در غلطيد. مشی اعتدالی جبههء ملی در اين زمينهء مهم همچنان بايد حفظ شده و ادامه يابد".

دکتر اسماعیل نوری علا، پژوهشگر و نویسنده حوزه سیاست و فرهنگ و حقوق بشر را میشناسیم. از چند سال پیش برنامه های تلویزیونی ایشان و خانم میرزادگی که ساختاری کاملا متفاوت با دیگر برنامه های ظاهرا سیاسی ایرانیان برونمرز داشت توجه مرا به خود جلب کرد. چراکه ایشان بیش از آنکه به سیاست روز بپردازند و یا به شعاردهی بپردازند، جریانات سیاسی را با بهره گیری از پیشینه تاریخی شان تحلیل کرده و رنگ و بویی جامعه شناختی به آن می بخشیدند. و این در خلآ موجود در میان تحلیلگران برونمرز نعمتی بوده و هست.

ایشان در بحث سد سیوند بسیار شجاعانه در کنار نیروهای درونمرز هوادار یادمانهای باستانی ایستاده و در مقالاتی از جمله "ملی گرایی بی کوروش؟!" چارچوبی بسیار مناسب برای نیروهای ملیگرا و ناسیونالیست ایجاد کردند. از دیگر فعالیت های ایشان گفتمان "سکولاریسم نو" است که در آن مفهومی به نام "استقلال از هرگونه ایدئولوژی" را جایگزین تعریف سنتی سکولاریسم _استقلال حوزه سیاسی از مذهب_ کرده اند. با این تعریف خوب و روشنگر پی خواهیم برد که یکی از بزرگترین شعارهای جریانات چپگرا (چه کمونیست و چه حتا سوسیالیست) در زمینه ایجاد حکومت سکولار، دروغین میباشد. به گمان من فعالیت های نظری این چنینی از هرگونه فعالیت عملی سیاسی سازنده تر و سودمندتر میباشد.

مرزشناخت :

بر اساس گفته بیشینه پژوهشگران فلات ایران که از شمال به دریای کاسپین و قفقاز، از جنوب به دریای پارس و مکران (عمان)، از شرق به فلات پامیر و هندوکش و سند و از غرب به فلات آناتولی و میانرودان میرسد، در پایان هزاره دوم پیش از میلاد پر از اقوام آریایی بود. نخستین دولت بزرگ آریایی ها را یکی از سه قوم بزرگ آریایی های ایرانی یعنی مادها به پایتختی هگمتانه (همدان) در حدود 2700 سال پیش ایجاد کردند. (5) هیچ بعید نیست که آریاییها پیش از این هم توانسته باشند دولت هایی متمرکز تشکیل دهند، ولی آنچه تاریخ رسمی نشان میدهد، این کار نخستین بار به دست مادها انجام گرفت. قلمرو مادها آنچنانکه تاریخ و باستانشناسی نشان میدهد از شمال به رود ارس، از شمال غرب به ارمنستان و کاپادوکیه و پونت تا رود قزل ایرماق، از شمال شرق به گیلان (سرزمین کاسپیان)، از غرب به ری و شاید فراتر از آن. از جنوب به پارس و ایلام و از غرب به میانرودان که آنزمان در چیرگی آشور بود میرسید. با نابودی ایلام و آشور، مادها با پادشاهی بابل و پارس همسایه شدند.

 این جستار در روزنامه مردم سالاری در تاریخ ۱۷ اردیبهشت چاپ شد.

خلیج فارس نامی تاریخی و کهن است. آری. ولی باید درست از آن دفاع کرد. بدترین آسیب را دفاع بد میزند.

بسیار دیدم و شنیدم که گروهی برای اثبات تاریخی بودن نام خلیج فارس، از هرودوت گواه می آورند. ولی من در 9 کتاب هرودوت هرگز چنین نامی نیافتم. اتفاقا هرودوت در کتاب خود از خلیج عربی یاد میکند. همچنین دیودور و پلینی دیگر تاریخنگاران یونانی و رمی که چندین سده پس از هرودوت میزیستند به خلیج عربی اشاره دارند. ولی این اشارات نه تنها سودی برای پان عربها ندارد، بلکه کاملا اثبات کننده حقانیت سخن ما ایرانیهاست. چراکه خلیج عربی مورد نظر تاریخنگاران یونانی آنطور که خودشان مینویسند میان مصر و سوریه است. نه این خلیجی که دجله و فرات بدان میریزند.

پر واضح است که خلیج عربی هرودوت و دیودور همان خلیج سوئز امروزین میباشد که به دریای سرخ راه دارد. حال پرسش اینجاست که اعراب که از نداشتن هیچ خلیجی به نام خود غمگینند، چرا از این نوشته تاریخی بهره نبرده و خلیج سوئز یا حتا دریای سرخ که دور تا دور آنرا عربزبانان فراگرفته اند، را خلیج عربی نمینامند؟ پاسخ را باید در سیاستهای پشت پرده و دستهای پنهان استعمار انگلیس دانست  که با این ترفند هم اعراب را به سوی خویش جذب کرد و هم آسیبی بزرگ به مالکیت بی چون و چرای ایران بر آبهای جنوب فلات ایران زد.